Монгол хөдөө аж ахуйн орон мөн үү биш үү. Тал дүүрэн бэлчих таван хошуу малаа харвал ам бардам мөн гэмээр. Харин үнэтэй мах, цагаан идээ хэрэглэж буйгаа бодохоор биш гэсэн ч буруудах зүйлгүй. Нийт малынх нь тал хувийг ямаа эзэлдэг атал ноолууран хувцасыг хэдхэн бийлэгжүү хүмүүс нь л худалдаж авах чадвартай. Гэтэл дайны хажуугаар дажин гэгчээр малч удмынхан энэ өвөл зуд турханд дайрагдаж хот хөдөөгүй зутарч байна. Нийслэлчүүдийн зарим нэг нь хөдөөнийхөн махаа үнэтэй зардаг тэдэнд туслах хэрэг байна уу гэх. Харин нөгөө тал нь бидний гap дээр бэлэн мөнгө байхгүй тул цагаан идээ, махаа үнэтэй зарахаас өөр аргагүй хэмээн гүрийнэ. Үүний дундаас ченжүүд нь хөөрхөн хэдэн төгрөг унагаж олны дургүйцлийг улам дүрэлзүүлнэ. Орон нутгаас зудад үхсэн малын гуяны махыг шулж нийслэлд оруулж ирж байна гэсэн сураг чих дэлсэв. Үүнийг Нийслэлийн мэргэжлийн хяналтын газраас тодруулахад одоогоор ийм зөрчил гараагүй хэмээн мэдэгдсэн юм. Гэхдээ юмыг яаж мэдэхэв ийм үйлдэл гарахгүй гэх баталгаа үгүй. Дөнгөж зудын сураг дуулдаж эхэлж байхад л Баянхонгор аймгаас чанарын шаардлага хангахгүй хэдэн тонн махыг нийслэлд нэвтрүүлэхийг завдсан удаатай.

Бид энэ өвөл хамгийн элбэг зүйл болох махныхаа үнийг дотооддоо хөөрөгдөж өөрт ч өрөөлд ч хэрэгцээгүйгээр малаа саяар нь үхүүлж орхилоо. Хэрэв зуданд хорогдсон 1.5 гаруй сая малыг доройтож муудахаас нь өмнө мах, махан бүтээгдэхүүн болгон экспортолсон бол зүгээр л нэг тэнгэр хангайгаа “тослохгүй” байх байсан биз. Бидэнд энэ өвлийнх шиг зуд дахиад лав тохионо. Ийм цаг үе ирэхэд өнөөдрийнх шиг дотоод гадаадаас хандив тусламж цуглуулах төдий ажил хийгээд сууж байх нь инээдтэй хэрэг. Монголд юу л байна мах байна шүү дээ. Малчдын амьдрал хэцүүдэж байна хэмээн шагширхаас урдаар махаа дэлхийн зах зээлд хэр-хэн нийлүүлэх замыг хайвал олон эрсдлийн хаалгыг хаах нь ойлгомжтой. Гадаадад мах экспортлоход саад бэрхшээл олон. Гадныхны нарийн шалгуур, далайд гарцгүй байдал нөлөөлөх нь дамжиггүй. Гэхдээ энэ бол мах экспортлоход саад болох хангалттай шалтгаан биш. Бидэнд бэлчээрийн чанартай мах нь байж байна.

Манай улс жилд дунджаар 10-15 мянган тн мах экспортолдог. Харин өнгөрсөн онд энэ тоо өсч 18 мянган тн болсон байна. Мэргэжлийн хүмүүсийн тооцоогоор экспортыг 40 мянга орчим тн болгох боломжтой хэдий ч бог малын махыг гадныхан төдийлөн сонирхдоггүй аж.

Өнгөрсөн оны эхний 11 сарын байдлаар Монголын махны холбоо үхрийн 7000 тн, адууны 8300 тн, хонины 560 тн, ямааны 220 тн мах тус тус экспортолсон байна. Энэ бол чамлахааргүй тоо. Гэвч бид бэлчээрийн малын махыг олон улсын зах зээлд хангалттай сурталчилж чадахгүй байх щиг. Улсын хэмжээнд үйл ажиллагаа явуулдаг, 20 гаруй махны үйлдвэрүүд л хааяа нэг монголын бэлчээрийн адуу, хонины мах хэмээн олон улсын зарим нэг махны үзэсгэлэн яармагт орж харагддаг. Манай улс махныхаа 90 хувийг ОХУ руу гаргадаг. Үнийн хувьд дотоодын зах зээл дээрх борлуулалтаас хямд экспортолдог. Тухайлбал адуу, үхрийн махыг 1.6-1.7 ам.доллараар гаргадаг байна.

Хэдхэн хоногийн өмнө АНУ-ын Хөдөө аж ахуй яамнаас (USDA) нэгэн таамаглал гарчээ.Энэ онд үхрийн махны дэлхийн үйлдвэрлэл нэг хувиар буурах аж. Харин Бразил болон Энэтхэгт үйлдвэрлэл нь өсөх бол Аргентин, Хятад болон АНУ-д буурах төлөвтэй байна. Мөн Хятадад буурах агаад үйлдвэрлэл нь 2003, 2004 оны түвшинд хүрэх гэнэ. Бразилд дөрвөн хувиар нэмэгдэх аж. Түүнчлэн үхрийн махны экспорт, импортын хувьд Энэтхэг улс бусад орноос нийлүүлэлтээ нэмэгдүүлэх боломжтой гэж USDA-ийн шинжээчид үзсэн байна. Тухайлбал, тус улс энэ онд үхрийн махныхаа экспортыг 700 мянган тоннд хүргэх гэнэ. Аргентины хувьд энэ җил экспортоо бууруулах бөгөөд ялангуяа Европын холбоо, Чили, ОХУ, Венесуэл болон Израильд хөлдөөсөн болон хөргөөсөн махны нийлүүлэлтээ багасгах юм байна. ОХУ эдийн заегийн өсөлтөөсөө шалтгаалж, энэ жил үхрийн махны үйлдвэрлэлээ багасгах тул импортынхоо махыг 11 хувиар нэмэгдүүлэх аж.

Манай улс махныхаа үнийг дотооддоо хөөрөгдөх бус гадаад зах зээлд бусад орнуудын үнийн зиндааяд хүргэх шаардлага байна. Тэд биднээс чанартай мах шаардах нь дамжиггүй. Гэхдээ бид энэ шалгуурт хичээвэл бүдрэхгүй. Үүнийг төр засаг маань бодлогын хүрээнд авч үзэж анхаарч гэмээнэ малчдын амьдрал сайжирч бид үнэтэй махнаас ангижирна.

Т.Сэлэнгэ

Дэлхийн нийтийг цочроосон томуугийн А хүрээний НIN1 вирүс илэрсэн 197 дахь орон нь Монгол болсныг Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллагаас зарлачихаад байгаа.

Харин олон улсын улаан загалмайн нийгэмлэгээс энэ цар тахлын дэгдэлтийг гахайн ханиад биш, зориудаар хиймэл ханиад дэгдээсэн гэж үзээд байгаа.

Анх энэхүү вирүс нь томоохон гахайн аж ахуйн орчим амьдардаг оршин суугчдын дундаас анх илэрсэн болохоор ийнхүү гахайн гэсэн тодотголтой болсон.

Харин манай оронд гахайн ханиадыг хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр нэг их шуугихаа больсон. Өндөржүүлсэн бэлэн байдлыг цуцалснаас хойш нам гүмхэн байсан энэ өвчний тархалт дахин чих дэлсэж эхэллээ.

Клиникийн нэгдсэн гуравдугаар эмнэлэгт гахайн ханиадны вирүс илэрч Клиникийн нэгдсэн гуравдугаар эмнэлэгт гахайн томуу гарсны улмаас уг эмнэлэг хөл хорио тогтоосон гэсэн мэдээллийн дагуу тус эмнэлгийн чанарын менежер Цэрэнхандтай уулзаж тодруулахад:

-Манайд эмнэлэгт хэвтэж байсан жирэмсэн эх өндөр хэмээр халуурч биеийн эсэргүүцэл эрс муудсаны улмаас даруй арга хэмжээ авч эхэлсэн. Эхийн биед шинжилгээ хийхэд томуугийн вирүс болох нь батлагдсан. Уг эхийн биеийн байдал одоогоор сайнгүй ч шинжилгээний хариу сайн гарсан байгаа. Хамт хэвтэж байсан дөрвөн хавьтагчдад шинжилгээ хийхэд гахайн ханиадны вирүс илрээгүй.

Тус эмнэлгийн хүлээн авах тасгийн уушиг амьсгалын тасагт хэвтсэн уг хүмүүс тус тусынхаа эмчилгээг хийлгэсээр байгаа гэлээ. Тэд хэдийд ч эмнэлгээс гарах боломжтой юм байна. Одоогоор тус эмнэлгийн үйл ажиллагаа хэвийн үргэлжилж байгаа аж.

Н.Одонтуяа

Өнгөрөгч оны зургадугаар сард УИХ-ын 2005 оны 48 дугаар тогтоолоор баталсан “Төрийн өмчийг 2005-2008 онд хувьчлах, өөрчлөн байгуулах үндсэн чиглэл”-ийн хэрэгжих хугацаа дууссан юм. Үүнтэй холбогдуулан Засгийн газраас “Төрийн өмчийг 2009-2012 онд хувьчлах үндсэн чиглэлийг батлах тухай” УИХ-ын тогтоолын төслийг санаачлан боловсруулж 2009 оны зургадугаар сарын 24-ний өдөр өргөн мэдүүлсэн.

Энэ хугацаанд эдийн засгийн салбарт хийх бүтцийн өөрчлөлтийн талаар баримталж ирсэн хууль тогтоомж, бодлогын баримт бичгүүдэд зарчмын шинжтэй зарим өөрчлөлт оров. Тиймээс Засгийн газар уг тогтоолын төслийг эргүүлэн татаж, дахин боловсруулах шаардлагатай гэж үзээд “Төрийн өмчийг 2010-2012 онд хувьчлах үндсэн чиглэлийг батлах тухай” УИХ-ын тогтоолын төслийг боловсруулсан юм.

Уг төсөлд “Монгол эрдэс”, “Монгол эрчим”, “Монгол дэд бүтэц” зэрэг хувьцаат компаниудыг шинээр байгуулах талаар тусгасан байлаа. Уул уурхай, дэд бүтэц, эрчим хүч, төмөр зам гэх мэтээр манай улсын төсвийг бүрдүүлэгч томоохон аж ахуйн нэгжүүдийг төрөлжүүлэн нэгтгэж дээрх компаниудыг байгуулах аж. Тухайлбал, Оросын талтай тохиролцсоны үндсэн дээр Монгол-Оросын хамтарсан “Эрдэнэт үйлдвэр” ХХК, “Монголросцветмет” ХХК-ийн Монголын талын хувь, Оюутолгой болон стратегийн ач холбогдол бүхий бусад ордыг түшиглэн Монгол Улсад ногдох хэсгийн зохих хувийг оролцуулсан төрийн өмчийн оролцоотой “Монгол эрдэс” ХК байгуулахаар тусгагдсан. Харин “Монгол эрчим” нь ураны ордод түшиглэн төрд ноогдох хэсгийн зохих хувийг оролцуулсан төрийн өмчит байгууллага байх аж.

Тэгвэл “Монгол дэд бүтэц” гэдэг нь шинээр баригдах төмөр зам болон эдийн засгийн ач холбогдолтой авто зам болон дэд бүтцийн бусад хэсэгт байгаа төрийн өмчийн активыг нэгтгэсэн төрийн өмчийн оролцоотой байгууллага болох юм. Ингээд дээрх гурван компанийн хувьцааг дотоодын болон олон улсын хөрөнгийн зах зээл дээр арилжаалах төлөвлөгөөтэй байгаа.

Харин энэ асуудал дээр иргэд ч, гишүүд ч хоорондоо нэлээдгүй маргалдсан. Үнэндээ ч аливаа юм сайн, муу хоёр талтай байдаг хойно.

Хувьцаат компани болгож хувьчлах нь тухайн салбарын өрсөлдөх чадварыг бууруулж, монополь шинжтэй ганц хоёрхон компани зах зээлд ноёлох нөхцөлийг бий болгоно гэж зарим нь үзэж байгаа. Өөрөөр хэлбэл, Монгол орны өмч хоёр, гуравхан хүний гарт орох боломжийг бүрдүүлнэ гэж эмээж байх жишээтэй. Нөгөө талаар, 1990-ээд оны өмч хувьчлалын үр шимийг жирийн иргэд өнөөг хүртэл хүртээгүй учир энэ тал дээр манай улс туршлагагүй гэж үзэх нэгэн ч бий.

Тэгвэл Төрийн өмчийг 2010-2012 онд хувьчлах үндсэн чиглэлийг батлах тухай” УИХ-ын тогтоолын төсөл батлагдсанаар улс орны эдийн засагт хувийн хэвшлийн оролцоог нэмэгдүүлэх, гадаад, дотоодын хөрөнгө оруулалтыг татах замаар компанийн өрсөлдөх чадварыг дээшлүүлж, төр болон хувийн хэвшлийн түншлэлийн зохистой хэлбэрийг бий болгох зорилтыг хангахад тодорхой дэвшил гарна гэж үзэж байгаа. Тэгээд ч энэ үзлийг нь УИХ дахь Эдийн засгийн байнгын хороо өчигдрийн хуралдаанаараа дэмжлээ. УИХ-аар батлагдаж л орхино. Тэгэхээр удахгүй олон улсын харангийн биржүүд дээр манай амин сүнс болсон байгууллагуудын хувьцаа арилжаалагдаж эхлэх бололтой. Гэхдээ ойлгомжгүй ганц нэг асуудал байна.

Засгийн газраас оруулсан тогтоолын төсөлд уралдаант сонгон шалгаруулалтаар хувьчлана гэсэн нь мөнгө их хаяж, хахууль атгуулсанд нь л өгөх нөхцөлийг бүрдүүлж байгаа юм биш байгаа даа. Нөгөө талаар, тухайлбал, “Эрдэнэт”-ийн хувиа хувьцаагаар арилжаалахын тулд нөгөө талын эзэмшигч болох Оросын талтай зөвшилцөх ёстой. Харин тэд зөвшөөрөх болов уу.

Мөн Оюутолгойн хөрөнгө оруулагчид үүнийг дэмжих болов уу. Өөрсдөө хувьцаагаар мөнгөө босгож байгаа улсууд шүү дээ. Тэгэхээр Засгийн газрын дараагийн алхмыг харах л үлдлээ. Ямар нөхцөл, болзлоор тэдэнтэй зөвшилцөх нь сонин л байна.

Б.Уянга

“Гадаадад бол биднийг сонсдог оо, эх оронд минь л нэг л тоохгүй юм” гэж сэмхэн ярилцдаг асан цаг үнэндээ ард хоцорчээ. Морин хуурын чуулгын тоглолтыг үзэх гэж тасалбар түгээгүүрийн орчмоор эргэлддэг, шагийн тасалбар хайдаг болсон байна. Эдийн засгийн хямрал нүүрлэсэн гээд барагтай хүн түрийвчнээсээ мөнгө гаргах дургүй болсон энэ цагт чуулгын уран бүтээлийг сонсох гэсэн хүмүүс үнэндээ олон болжээ.

Улсын филармонийн дэргэдэх Морин хуурын чуулгын шинэ уран бүтээл “Play-ing love”. Энэ тоглолтын үеэр туж киноны хөгжим эгшиглэв. “Улаан дарцаг”, “Би нисэх дуртай”, “Энэ хүүхнүүд үү”, “Алтан өргөө”, “Мандухай сэцэн хатан”, “Үхэж үл болно, Чингис хаан”, “Мөнх тэнгэрийн хүчин дор” зэрэг монгол уран бүтээлчдийн монгол хөрснөө буусан бүтээлүүд. “Legend of 1900″, “Crouching tiger hidden dragon”, “Schindler’s list” гэхчлэн гаднын бүтээлүүд ч бас байлаа. Хүмүүсийн илүү сайн мэддэг нь Солонгосын “Тэ Жан Гүм” хэмээх олон ангит ажээ. Чуулгынхан солонгос үндэсний хөгжмөөр тоглож буй мэт л “туялзуулахад” Монголын хүүхдийн ордны драмын дугуйлангийн 7-8 настай болов уу гэмээр солонгос хувцастай хөөрхөн жаалууд “У нар у нара…” гэж дуулахад нь танхимд шуугиад л явчихлаа. Алга ташиж байна, зарим нь дагаж дуулах ажээ. Дан хөгжмийн тоглолт үзээд удаан суух бас ч гэж амар биш. Хүүхдүүдийн ийм хөнгөн дуу, хөөрхөн жүжиглэлтийн үзүүлбэр дунд нь шигтгэсэн тоглолтыг найруулсан уран бүтээлчид талархаж суулаа.

Ер нь монгол киногоо үзсээр суугаад бид чинь цэг таслалыг нь ч андахаа больсон юм байна гэдгийг киноны хөгжим эгшиглэсэн энэ өдөр үнэндээ сайн ойлголоо. Заримаас нь тайлбарлах гэж оролдъё. Хөгжим хэрхэн сонсогдсон талаар бичих гэснээс сонсоод юу төсөөлснөө зураглах нь дөхөм ч юм шиг.

“Энэ хүүхнүүд үү” киноны хэсэг. Нэгдлийн дарга Жамц чамбай сайн зоотехникчээ дагуулаад Улаанбаатар хотод иржээ. Хүү нь тэднийг угтаж байна. Тэд таксинд суулаа.

…-Хүү минь ээ, чи нэг бүсгүйн тухай яриад байсан, юу болсон бэ?

-Архангай явна гээд л яваад өгсөн, хаана яваа юм мэдэхгүй ээ гэхэд зоо техникч “Одоо ч нөхөр дагаад талийсан байлгүй” гэх. Нэг нэгнээ жигтэй санасан амрагуудын харц мөргөлдөн, ширтэлцэхийг жолооч хархүү толиндоо харан гайхан алмайрна… Хөгжим сонсоод инээд хүрч, толгой хаялан, хөлөө дороо товшин суулаа. Хөгжимчид маань ч ялгаагүй. Эдгээр нь тэдний хувьд шинэ хэдий ч бэлтгэл сургуулилалт хангалттай хийсэн бололтой, аргагүй гарт нь оржээ.

Тэгтэл нэг л түгшүүртэй аялгуу яваад эхэллээ. Нэгдлийн орлогч дарга зоо техникчийг эмэгтэй хүн гэдгийг цонхоор нь хараад мэдчихлээ. Даргынх руугаа амьсгаа нь дээрдэн гүйж явна, мэдээж харснаа хэлж хов зөөхөөр тэр…. Дарга аа, дарга аа… Яг л харагдах шиг боллоо.

Төрийн хошой шагналт хөгжмийн зохиолч Л.Мөрдорж гуай кинонд, найрал хөгжимд зориулсан бүтээл нь морин хуурын татлагад ийн сонсогдохыг хэрэв сонссон бол хэрхэх байсныг бүү мэд. Л.Мөрдорж, Г.Бирваа, З.Хангал, Н.Жанцанноров, Б.Шарав нарын бүтээлүүд, чихэнд дасал болсон аялгуунууд… нэгэн үдэш сонсон суухад таатай байлаа.Ритмтэй аялгуу ийм өөр.

“Тань руу нүүж явна” киноны хөгжим эгшиглэлээ. Данхтай цай барин нүүдэл тосон алхалсан ээж өөрийн эрхгүй сөгдөөд суулаа, уйллаа. Түүнийг чиглээд хоёр охин эмээ, эмээ гээд гүйж явна. Араас нь хамгаас хайртай, долоон жил хүлээсэн хүүгээ эмээгийнх нь дэргэд өсгөхөөр тэвэрсэн аав нүүдэл ахлан айсуй… Суудал дээрээ бүжиглэх нь дөхөж байсан үзэгчид нам суулаа. Уяхан заримынх нь нулимс унасан биз.

Бүтэн оркестр, 60-70 хүнд зориулсан, ийм том хэмжээний бүтээлүүдийг хуурынхаа чуулгад зохицуулан хөрвүүлсэн нь Д.Түвшинсайхан. Түүнийг хөгжмийн орчуулагч гэвэл илүү ч ономоор ч юм шиг. Хөрвүүлсэн Д.Түвшинсайхан, удирдаач Д.Түвшинсайхан… Ер тэнд Түвшинсайхангүй юм алга.Тэр үдшийн од нь тэр байлаа.

Чуулгын менежер, хуурч Ж.Уугантуяагийн хэлснээр энэ тоглолт уг нь хоёр өдөр, өөрөөр хэлбэл энэ сарын 22, 23-нд л тоглох төлөвлөгөөтэй байж. Гэтэл тасалбар эрж хайсан үзэгч олноо хүндэтгэн 24-нд тогложээ. Гэтэл дахин бөөн захиалга. Ингээд энэ сарын 29-ний баасан гаригт дахин тоглохоор тогтож.

Морин хуураар зөвхөн морин хуурт зориулсан бүтээл л тоглоно, эсвэл уртын дуугаа л дагаж хуурдана гээд зөрүүдлээд суугаад байсан бол энэ чуулгыг гэх үзэгчдийн тоо ингэтлээ өсөхгүй байсан биз ээ.

Э.Тэмүүлэн

Америкийн нефтийн нөөц багасчээ



АНУ-ын нефтийн бүтээгдэхүүшний нөөц өнгөрсөн долоо хоногт урьдчилан тооцоолж байснаас нь илүүгээр буурсан байна. Импортоор авах хэмжээг багасгаснаас үүдэлтэй хэмээн Америкийн нефтийн институтийнхэн тайлбарласан бөгөөд тэдний тооцоолсноор хар алтны нөөц 2.2 сая баррелиар буюу 326.1 сая баррель хүртэл буурсан гэнэ. Мэргэжилтнүүд нефтийн нөөцийг ойрын хугацаанд1.4 сая баррелиар нэмэгдэнэ хэмээн тооцож байсан аж. Бензиний нөөцөө ч тэд төлөвлөсөн хэмжээндээ хүргэн нөөцөлж чадаагүй. Ердөө 916 мянган баррелиар өсгөсөн нь 228.5 сая болж тооцоолсноос даруй 300-гаад мянган баррелиар татуу байгаа гэнэ.

Reuters

“ArcelorMittal” шүүхэд хандав

Дэлхийн ган хайлшийн томчуудын нэг “ArcelorMittal” өөрийн өрсөлдөгчдийг хууль бусаар технологийг нь ашигласан хэрэгт буруутгасан байна. Тус компанийн Франц дахь салбараас АК Steel, Wheeling-Nisshin Inc болон Оросын “Северсталъ” грушийн Severstal North America-д хамаарагдцаг охин компани Severstal Dearborn зэрэг нэр бүхий хэд хэдэн компанийн эсрэг гомдол гарган шүүхэд ханджээ. Тэд өөрийнх нь үйлдвэрлэлдээ ашигладаг технологийг ямар ч зөвшөөрөлгүй хууль бусаар ашигласнаас үүдсэн хохирлыг нөхөн төлүүлэх шаардлагыг тавьж байгаа аж.

Toyota 2.3 сая машинаа буцааж татав

Японы автомашины “Toyota Motor” корпорац Америкт нэлээд нэр хүндтэй, борлуулалт сайтай найман маркийн машиныг үйлдвэрлэх, худадцахаас татгалзсан байна. Энэ нь үйлдвэрлэлийн явцад үүссэн бага зэргийн эвдрэлийг засахаар эргүүлэн татсан 2.3 сая машинтай нь холбоотой гэнэ. Худалдаалахаа зогсоосон машины тоонд “Camry”, “Corolla”, RAV4, “Highlander”, “Sequoia”, “Avalon”, “Matrix”, ‘Tundra” маркийн машин багтжээ. Эдгээр машиныг Америк дахь ‘Toyota”-гийн салбар үйлдвэрт үйлдвэрлэж байсан бөгөөд ирэх сарын 1-нээс бүрэн зогсоох юм.

Bloomberg